Paleis van Versailles: Geschiedenis en curiosa van de bouw

Als je op zoek bent naar informatie over de buitengewone geschiedenis van het Paleis van Versailles, dan ben je hier aan het juiste adres. Welkom bij je virtuele gids voor het prachtige Paleis van de Zonnekoning! Dit paleis, symbool van luxe en macht, is een schatkamer vol geschiedenis, kunst en architectuur.

In dit artikel neem ik je mee op een fascinerende reis door de tijd om de geschiedenis van het Paleis van Versailles te verkennen.

We beginnen met een overzicht van de oorsprong van Versailles, van het nederige begin als jachtpaviljoen tot de transformatie tot een van de prachtigste koninklijke residenties in Europa onder het bewind van Lodewijk XIV.

We zullen ontdekken hoe Louis XIV besloot om van Versailles het kloppend hart van zijn regeerperiode te maken, door het hof daarheen te verplaatsen en te beginnen aan een gigantisch uitbreidings- en verfraaiingsproject.

Daarna gaan we verder met de geschiedenis van het paleis vanaf de tijd van de dood van de vorst tot nu.

Aan curiosa over de bouw van het paleis geen gebrek. Wist je bijvoorbeeld dat er tienduizenden arbeiders nodig waren om dit wonder te bouwen? Of dat Lodewijk XIV een rivier liet omleiden om de spectaculaire fonteinen in de tuinen te voeden? Deze en andere anekdotes zullen ons verhaal nog boeiender maken.

Om al je vragen te beantwoorden, hebben we een sectie met veelgestelde vragen samengesteld, waar je duidelijke en precieze antwoorden vindt op historische details en nog veel meer over Versailles.

Maak je dus klaar om je onder te dompelen in de prachtige geschiedenis van het Paleis van Versailles. En als je aan het einde van het artikel geïnspireerd bent om het persoonlijk te bezoeken, vind je hier alle informatie die je nodig hebt om online tickets te kopen en te genieten van een onvergetelijke ervaring. Klaar om te gaan? Laten we beginnen!

ALT! Voordat we verder gaan met onze reis om de geschiedenis van het Paleis van Versailles te ontdekken, moeten we even stoppen! Ken je het geheim om optimaal van dit wonder te genieten zonder tijd te verspillen in de rij? Koop je tickets nu online, op deze manier kun je het paleis direct betreden, vermijd je lange wachttijden en kun je meer tijd besteden aan het ontdekken van de buitengewone schoonheid. Laat de wachtrijen je ervaring niet bederven. Klik hier om je tickets te reserveren en zorg voor een snelle en stressvrije toegang tot het paleis van Versailles!

De volledige geschiedenis van het paleis van Versailles

Ontstaan en Louis XIII

In 1623 besloot Lodewijk XIII, die aan pleinvrees leed en zich op een rustige plek wilde terugtrekken, een bescheiden jachtpaviljoen te bouwen in Versailles. De architect Nicolas Huaut ontwierp dit rustieke bouwwerk, omringd door slotgrachten en terrastuinen, dat de koning op 9 maart 1624 officieel kocht.

Dit eerste kasteel, bekend als ‘le chétif château’ vanwege zijn bescheiden omvang, werd een seizoensverblijf voor Lodewijk XIII en bood onderdak aan speciale gelegenheden zoals het geheime bezoek van kardinaal Richelieu in 1630, een belangrijke politieke gebeurtenis die bekend stond als de ‘Journée des dupes’ (Dag van de gedupeerden).

Ondanks zijn eenvoud ontving het kasteel ook af en toe de moeder van de koning, Marie de Medici, en zijn vrouw, Anne van Oostenrijk, hoewel het nog geen geschikte appartementen voor hen had.

In 1632 verwierf Lodewijk XIII het domein van Versailles definitief van Jean-François de Gondi, aartsbisschop van Parijs. De uitbreidingswerken begonnen onder leiding van architect Philibert Le Roy, die torens op de hoeken toevoegde en de muur verving door een portiek met zes bogen.

De tuinen werden gerenoveerd in Franse stijl, versierd met arabesken en weefwerk. Dit tweede kasteel, bekend als het ‘Marmeren Hof’, had een meer gedetailleerde architectuur dan zijn voorganger.

In 1643 was Lodewijk XIII van plan zich terug te trekken in Versailles om zich aan de religie te wijden, maar hij stierf kort daarna en liet het koninkrijk achter in de handen van zijn zoon Lodewijk XIV, die op zijn beurt onder het regentschap van Anne van Oostenrijk stond. Vanaf dat moment was het kasteel van Versailles achttien jaar lang geen koninklijke residentie meer. Maar toen..

Louis XIV en de transformatie in een paleis

Aan het begin van zijn regeerperiode kon Lodewijk XIV geen geschikte residentie in Parijs vinden en experimenteerde hij met verschillende locaties, waaronder Vincennes, Saint-Germain-en-Laye en Fontainebleau; volgens hem allemaal met beperkingen. Daarom begon hij Versailles te beschouwen als de ideale oplossing.

In september 1660 begon hij met een reeks verbeteringen aan het kasteel. Hij benoemde Jérôme Blouin tot beheerder en begon met het vergroten van de tuinen. Na zijn huwelijk met Maria Theresia van Spanje bezocht hij Versailles en toonde hij steeds meer interesse in het landgoed.

In 1661, nadat hij had besloten om onafhankelijk te regeren zonder eerste minister, begon hij aan een groot project om het kasteel uit te breiden. Hij vertrouwde Louis Le Vau de uitbreiding toe en verschillende kunstenaars de decoratie van het interieur en de oprichting van de Orangerie en de Ménagerie royale. Ondanks de kritiek op de keuze van Versailles als koninklijke zetel, zette Lodewijk XIV het werk door.

Eerste bouwcampagne (1661-1668)

In 1664 organiseerde Lodewijk XIV het feest ‘Les plaisirs de l’Île enchantée’ in Versailles, geïnspireerd door Italiaanse heldendichten en de toneelstukken van Molière, om Mademoiselle de La Vallière te vieren. Tijdens het evenement moesten veel hovelingen, die geen onderdak konden vinden in het kasteel, in naburige herbergen overnachten, wat de koning ertoe aanzette om een uitbreiding van de structuur serieus te overwegen.

Op advies van Colbert koos hij er daarom voor om het kleine kasteel van Louis XIII op te nemen in de renovatieplannen. Lodewijk XIV wilde ook zijn ministers in Versailles huisvesten en gaf Le Vau de opdracht om vleugels voor regeringszaken te bouwen, die in 1666 klaar waren. De tuinen werden vergroot en versierd met beeldhouwwerken. In 1667 werd het Canal Grande gegraven.

Na een militaire overwinning organiseerde de koning het ‘Grand Divertissement Royal de Versailles‘, waarbij zijn nieuwe maîtresse, Madame de Montespan, werd voorgesteld. De festiviteiten benadrukten echter de ontoereikendheid van het kleine kasteel, waardoor de koning een verdere uitbreiding plande. Hoewel Le Vau voorstelde om het bestaande kasteel af te breken, stond Louis XIV erop om het te behouden, wat leidde tot het ontwerp van het Enveloppe-project.

Tweede bouwcampagne (1669-1672)

Tijdens de tweede bouwcampagne in Versailles werd de zogenaamde Enveloppe ontwikkeld, een tweede cirkelvormig gebouw rond het bestaande kasteel, ontworpen tussen 1668 en 1672. Dit nieuwe symmetrische bouwwerk huisvestte de appartementen van de koning en koningin, versierd met marmer, verguld smeedijzer en balkons.

De daken werden afgewerkt en de binnenplaats geplaveid met marmer. De nieuwe gebouwen verdrievoudigden de oppervlakte van het kasteel en Jules Hardouin-Mansart, die François d’Orbay opvolgde, werd de hoofdarchitect en realiseerde een nog grootser visioen.

Het nieuwe kasteel, naar Italiaans ontwerp, werd volledig opgetrokken uit steen, met avant-corps dat de gevels onderbrak. De westgevel had een groot terras dat de appartementen van de koning en koningin scheidde. De begane grond werd verlicht door gecentreerde ramen die uitkeken op de tuinen, terwijl de hoofdverdieping een opeenvolging van nissen, Ionische zuilen en rechthoekige ramen vertoonde. Op de tweede verdieping werd de Korinthische orde verrijkt door een balustrade met trofeeën en lantaarns.

In 1670 besloot Lodewijk XIV het dorp Trianon, ten noordwesten van het park van Versailles, af te breken om er het Trianon de porcelaine te bouwen, bedekt met Delfts porselein. Daaromheen bouwden hovelingen hun eigen residenties om dicht bij de koning te zijn, waardoor tussen 1670 en 1671 14 grands hôtels ontstonden.

Versailles, aanvankelijk slechts een lustoord, werd het embleem van het politieke en economische project van de absolute monarchie, met de koning in het centrum van de administratie en het hof.

Derde bouwcampagne (1678-1684)

De derde bouwcampagne in Versailles, begonnen na de ondertekening van de Vrede van Nijmegen die een einde maakte aan de Nederlandse Oorlog, markeerde een belangrijke transformatie van het kasteel. Onder leiding van Jules Hardouin-Mansart kreeg het huidige uiterlijk van het paleis vorm. De Spiegelzaal, samen met de Salons van Oorlog en Vrede, werden het kenmerkvan deze nieuwe fase, terwijl het werk aan de tuinen de rest van de regeerperiode van Lodewijk XIV inluidde.

Naarmate de werkzaamheden vorderden, had het paleis ook een geschikte groene omgeving nodig. De tuinen van Versailles werden een van de grootste voorbeelden van Franse baroktuinen. In 1682 besloot Lodewijk XIV om het hof permanent naar Versailles te verhuizen, hoewel de werkzaamheden nog aan de gang waren en er problemen waren met de huisvesting van de hovelingen.

Het hof in Versailles vertegenwoordigde het hoogtepunt van de aristocratische samenleving en maakte van de edelen aanhangers van de staat en de koning. Lodewijk XIV stelde strikte etiquetteregels op die elk aspect van het leven aan het hof regelden en creëerde gesacraliseerde ceremonies rond zijn dagelijkse handelingen.

ID 47105909 @ Gaspard Walter | Dreamstime.com

De Spiegelgalerij, gebouwd tussen 1678 en 1684, was een van de hoogtepunten van de derde bouwcampagne. Deze lange gang, versierd met spiegels en rococoversieringen, verbond de appartementen van de koning en koningin en diende als spectaculaire doorgang tussen de verschillende residenties. Het paleis van Versailles, met zijn tuinen en weelderige kamers, werd een model voor de hoven van Europa, een symbool van de macht en pracht van de Zonnekoning.

In de loop der jaren transformeerden nieuwe toevoegingen en verfijningen het paleis verder. De bouw van deorangerie, de stallen, de ‘Grand Commun’ en de noordelijke en zuidelijke vleugels breidden de voorgevel van het kasteel uit en vergrootten de algehele grandeur.

In 1686 werd de decoratie van de Spiegelgalerij voltooid, onmiddellijk gevolgd door belangrijke gebeurtenissen zoals de ontvangst van ambassadeurs van de koning van Siam in 1686 en de beslissing van Lodewijk XIV om het porseleinen Trianon te vervangen door het Grand Trianon in 1687.

Versailles was niet alleen een koninklijke residentie, maar een hele stad in expansie, met hovelingen die hun residenties bouwden, tavernes en hotels die de straten verlevendigden en een bevolking die 70.000 bereikte aan de vooravond van de Revolutie. Het paleis bleef het centrum van de Franse macht en cultuur tot het einde van het bewind van Lodewijk XIV en bleef een sterke invloed uitoefenen op het Europese vasteland.

Vierde bouwcampagne (1685-1710)

De vierde bouwcampagne in Versailles, begonnen tussen 1699 en 1710, was de laatste bouwpoging van Lodewijk XIV voor zijn nederlaag in de Ligaoorlog van Augsburg. Zijn laatste grote werk was de bouw van de Kapel van Versailles, ontworpen door Jules Hardouin-Mansart en voltooid in 1710 door Robert de Cotte. Met de voltooiing van de kapel kan de bouwperiode van Versailles onder de Zonnekoning als beëindigd worden beschouwd. Het werk werd pas hervat tijdens het bewind van Lodewijk XV.

ID 223178687 @ Peerapat Lekkla | Dreamstime.com

Het sterfjaar van Lodewijk XIV, 1715, werd gekenmerkt door een belangrijke gebeurtenis in Versailles: de ontvangst van de Perzische ambassade. Dit was de laatste publieke gelegenheid die de Zonnekoning organiseerde, alsof hij zijn regeerperiode wilde afsluiten op het podium van Versailles. Lodewijk XIV ontving de Perzische ambassadeurs in de weelderige Spiegelgalerij en maakte zoveel indruk op de gasten dat ze een tweede audiëntie kregen voor de ondertekening van een handels- en vriendschapsverdrag tussen Frankrijk en Perzië.

De dood van Lodewijk XIV op 1 september 1715 betekende het einde van de Grote Eeuw, zo genoemd door Voltaire ter ere van Lodewijk de Grote. Met zijn 77 jaar en 72 jaar en honderd dagen regeerperiode over Frankrijk liet de Zonnekoning een monumentale erfenis achter, belichaamd in de pracht van Versailles.

Versailles na Lodewijk XIV

Louis XV besteeg de troon in 1715, maar omdat hij nog een kind was, verhuisde zijn voogd Philippe d’Orléans naar Parijs en verhuisde het hof tijdelijk naar de Tuilerieën. Tijdens het regentschap stelde de hertog van Noailles zelfs voor om het kasteel van Versailles af te breken.

In 1722, op 12-jarige leeftijd, keerde Louis XV terug naar Versailles en vestigde zich in de flats van Louis XIV, in een poging om de tradities van de plaats te behouden. In tegenstelling tot zijn voorganger toonde Louis XV echter geen bijzondere genegenheid voor Versailles en bracht hij zijn tijd liever elders door. Tijdens zijn regeerperiode werden delen van het kasteel afgebroken en nieuwe gebouwen gebouwd, zoals het Petit Trianon, de Salon de Hercules en de Opéra.

Tijdenshet bewind van Lodewijk XVI begon het hofleven in Versailles echter zijn vroegere pracht en praal te verliezen, met hovelingen en de koninklijke familie die op de vlucht sloegen en de flats die niet over comfort, badkamers en verwarming beschikten. De koning probeerde het paleis te restaureren en wilde Versailles comfortabeler en moderner maken, ondanks de beperkte financiële middelen. Dit leidde tot bescheiden ingrepen, zoals de decoratie van de boiserie en de aankoop van meubilair van de fabrieken van Gobelin en Lyon.

Koningin Marie Antoinette bouwde in de buurt van het Petit Trianon deHameau, een dorp waar ze kon ontsnappen aan de hofetiquette en een eenvoudiger leven kon leiden met haar kinderen. Ze hield ook van de tuinen en planten van het paleis en vond hierin een toevluchtsoord voor het isolement en de verwaarlozing van haar man en gaf de voorkeur aan een landelijk en speels leven met haar beste vrienden.

ID 81170951 @ Erix2005 | Dreamstime.com

ToenLodewijk XVI in 1774 de troon besteeg, liet hij voor zijn persoonlijke behoeften een bibliotheek bouwen, ingericht door Ange-Jacques Gabriel en Jules-Antoine Rousseau, met een tafel die speciaal was gemaakt om zijn porselein uit Sèvres uit te stallen. In deze bibliotheek liet de koning in 1785 zijn grote bedelaar arresteren.

In 1783 werd het Cabinet doré gecreëerd, oorspronkelijk verbonden met de appartementen van Madame Adelaide en omgetoverd tot een tentoonstellingsruimte voor de collectie gouden serviesgoed van Louis XIV. Onder Lodewijk XVI werd het een museale omgeving, een plek voor het tentoonstellen van de persoonlijke collectie van de koning, waaronder zijn assortiment vlinders.

De Franse Revolutie en het verval van het Paleis

Versailles, symbool van de Franse monarchale macht, was het toneel van haar opkomst en ondergang tijdens de Revolutie. De Staten-Generaal van 1789 markeerden het begin van de neergang, gevolgd door de overplaatsing van het hof naar Parijs in 1789.

In 1791 werden de symbolen van de monarchie verwijderd en in 1792 werd het paleis geplunderd. Na de executie van Louis XVI in 1793 werd het meubilair van Versailles geveild en veel kwam in Engeland terecht om koninklijke residenties in te richten.

Charles-François Delacroix stelde voor om het paleis af te breken om er landbouwgrond van te maken, maar het idee werd verworpen omdat het onpraktisch was. In plaats daarvan transformeerden de revolutionairen de tuinen voor landbouwdoeleinden en plaatsen zoals het Petit Trianon werden revolutionaire verblijfplaatsen.

Versailles, ooit een symbool van koninklijke macht, onderging het omgekeerde van de geschiedenis en was getuige van de ineenstorting van de Franse monarchie.

Versailles in de 19e eeuw

Napoleon Bonaparte nam officieel bezit van het Paleis van Versailles in 1804 via zijn Grootmaarschalk van het Paleis. Hoewel het complex nog steeds overeind stond, was het helemaal leeg. In 1805 sprak paus Pius VII een Angelus uit in Versailles tijdens de kroning van Napoleon in Parijs.

Het paleis bleef ongebruikt tot de terugkeer van de monarchie. Napoleon was van plan om van het Grand Trianon zijn zomerresidentie te maken, maar ambitieuzere plannen om Versailles te transformeren werden onderbroken door de oorlogskosten.

In 1810, na zijn huwelijk met Marie Louise van Habsburg-Lotharingen, werd het idee om Versailles te transformeren hervat, maar alleen het Canal Grande werd gerestaureerd.

Tijdens de Bourbon Restauratie in 1815 ondernam Lodewijk XVIII restauratiewerkzaamheden, maar hij verhuisde niet permanent naar Versailles. In plaats daarvan besloot Louis Philippe I om Versailles om te vormen tot een nationaal museum voor de Franse geschiedenis. De Galerie des Batailles, voltooid in 1837, was bedoeld om de militaire overwinningen van Frankrijk te vieren.

Tijdens het Tweede Keizerrijk droeg Napoleon III bij aan het behoud van het kasteel, maar hij ondernam geen grote verbouwingsprojecten.

Pierre de Nolhac, die in 1892 tot conservator van het museum werd benoemd, begon een ambitieus programma van restauratie en herinrichting. Zijn revolutie in de restauratie bracht nieuw leven in Versailles, trok invloedrijke donateurs aan en leidde tot de oprichting van de Vereniging van Vrienden van Versailles in 1907.

De 20e eeuw en het behoud van het paleis

In 1919 werd het Verdrag van Versailles ondertekend in de Spiegelgalerij, een symbool van de overwinning van Frankrijk. De tuinen waren echter nog steeds erg verwaarloosd. Het was John D. Rockefeller die een paar jaar later de restauratie financierde en de Franse regering ertoe aanzette om een jaarlijks budget voor het kasteel uit te trekken.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog redde Pierre Ladoue, inspecteur-generaal voor Schone Kunsten, veel werken door ze naar elders te verplaatsen. Zelfs met de nazi-aanwezigheid in Versailles bleef het kasteel zo goed als leeg. Na de oorlog werden de werken teruggebracht en werd de restauratie hervat.

Vanaf 1951 vestigde Charles Mauricheau-Beaupré, conservator van het Versailles complex, de aandacht op de verloedering van het kasteel. In 1952 vroeg hij de Franse bevolking om hulp om Versailles te redden en kreeg fondsen van de Bank van Frankrijk en de bevolking, evenals de steun van kunstenaars zoals Henri Matisse en Jean Cocteau. De samenwerking zette de restauratie voort en hield het culturele erfgoed van Versailles levend.

Versailles vandaag

Versailles kwam daarna weer onder controle van de Franse president om bezoekende buitenlandse staatshoofden te verwelkomen, waaronder John Kennedy, Elizabeth II, Sjah Mohammad Reza Pahlavi, Mikhaïl Gorbatchev en Boris Jeltsin.

Generaal De Gaulle gaf opdracht tot de renovatie van het Grand Trianon om er staatshoofden te kunnen ontvangen en reserveerde ook een vleugel voor de president. In 1999 kwam alles weer onder controle van het kasteel. Het Pavillon de la Lanterne werd een tweede presidentiële residentie in 2007 onder Sarkozy.

Versailles werd in 1978 ook aangevallen door Bretonse nationalisten, die verschillende kamers beschadigden met een bom.

Na de Derde Republiek huisvestte Versailles het Congres van het Franse Parlement, met dertig appartementen die 7.000 m² in beslag namen in de Zuidvleugel.

5 interessante feiten over de bouw van de Reggia

De geschiedenis van het Paleis van Versailles is gehuld in een unieke fascinatie van hofintriges, koninklijke vertoning en architectonische curiosa. Achter de weelderige gevels en majestueuze tuinen gaan fascinerende verhalen schuil die het vernuft en de visie van de makers onthullen.

Behalve door zijn intrinsieke schoonheid is het paleis van Versailles ook indrukwekkend door zijn omvang. Elk aspect van het paleis wordt gekenmerkt door zijn gigantische afmetingen en verbazingwekkende figuren.

Duizenden armen

Tijdens de bouw van het paleis van Versailles werkten duizenden arbeiders onophoudelijk onder de strikte controle van de koninklijke architecten. Er wordt geschat dat wel 36.000 arbeiders bijdroegen aan de bouw van het paleis, met taken variërend van het leggen van de fundering tot het decoreren van het interieur.

Heerschappij over de natuur

Een fascinerende anekdote gaat over de omleiding van de rivier de Eure om de majestueuze waterpartijen van de tuinen van Versailles te voeden. Dit titanische werk vereiste de bouw van een complex systeem van kanalen en dammen om het water van de rivier naar de meren en fonteinen van de tuinen te leiden, wat een element van technologische grandeur toevoegde aan de architecturale pracht van het paleis.

Ruimteproblemen

Met zo’n 700 kamers, 67 trappen, honderden open haarden en meer dan duizend dienstvertrekken is het paleis een waar labyrint van luxe en grandeur. De tuinen strekken zich uit over een gebied van meer dan 800 hectare, met bijna 200.000 bomen en honderdduizenden bloemen die jaarlijks worden geplant.

Iemand dorst?

De fonteinen van Versailles, met hun ingewikkelde waterwerken en majestueuze beeldhouwwerken, vereisten een complex hydraulisch systeem bestaande uit 35 kilometer aan leidingen, 221 fonteinen en 1.252 waterstralen. Tijdens grote festiviteiten aan het hof werd tussen de drie- en zesduizend kiloliter water gebruikt om de fonteinen te voeden, wat een ongekend spektakel opleverde.

Een kwestie van budget

De financiële cijfers zijn ook indrukwekkend: er wordt geschat dat de bouw en het onderhoud van het paleis een totale uitgave vergden van meer dan 2-3 miljard euro (in de munteenheid van vandaag), wat Versailles een van de duurste koninklijke residenties ooit maakt.

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van Versailles

Conclusies

We zijn aan het einde gekomen van deze reis door de geschiedenis en curiosa rond het majestueuze paleis van Versailles.

We hebben de geschiedenis ervan verkend, van de stichting onder Lodewijk XIV tot de belangrijke rol die het speelde in latere eeuwen. Door de eeuwen heen is Versailles meer geweest dan alleen een koninklijke residentie; het was het middelpunt van de politieke macht, het toneel van cruciale historische gebeurtenissen en het symbool van het monarchale absolutisme.

We nemen ook een kijkje bij de bouw van dit prachtige paleis, ontdekken de ingewikkelde details van het ontwerp en de verhalen achter de creatie.

Tot slot behandelen we een reeks veelgestelde vragen en geven we een uitgebreid overzicht van de mensen die in Versailles woonden, de activiteiten aan het hof en de betekenis als symbool van het absolutisme.

Het paleis van Versailles blijft een levende getuigenis van de grootsheid en complexiteit van de Franse geschiedenis. Het blijft bezoekers van over de hele wereld betoveren en inspireren met zijn tijdloze schoonheid en rijke culturele erfgoed.

Als je nog vragen hebt of nieuwsgierig bent naar het Paleis van Versailles, laat dan gerust hieronder een reactie achter.

Als je er daarentegen klaar voor bent om je persoonlijk onder te dompelen in de pracht en praal ervan, mis dan niet de kans om hier je entreekaartjes te kopen of direct een rondleiding te boeken.